List Jego Świątobliwości papieża Benedykta XVI skierowany do Ojca Generała Zakonu Pijarów z okazji liturgicznej Uroczystości św. Józefa Kalasancjusza i przypadającej w tym roku 450. rocznicy urodzin Twórcy pierwszej szkoły powszechnej i Założyciela Zakonu Pijarów.
Czcigodny Ojciec
JESÚS MARÍA LECEA
Przełożony Generalny Szkół Pobożnych – Zakonu Pijarów
Z wielką radością przyjąłem wiadomość, że Zakon Ojców Pijarów, podejmując różne inicjatywy, pragnie uczcić pamięć swego Założyciela, św. Józefa Kalasancjusza, w 450. rocznicę jego urodzin. Z okazji tak szczególnych wydarzeń przesyłam Ojcu, całemu Instytutowi zakonnemu, wiernym świeckim, którzy dzielą wraz z nim jego duchowość oraz wszystkim, którzy tworzą Rodzinę Kalasantyńską, jak również tym, którzy wezmą udział w uroczystościach jubileuszowych, moje serdeczne pozdrowienie połączone z radością, że z racji jubileuszu zostanie przypomniana osoba i dzieło tak znakomitego kapłana i wychowawcy.
Św. Józef Kalasancjusz urodził się w Peralta de la Sal, w Aragonii (Hiszpania), w 1557 r. Wyświęcony na kapłana w 1583 r. miał wypełniać ważne zadania w różnych diecezjach Hiszpanii. W 1592 r. udał się do Rzymu dla załatwienia pewnych spraw u Stolicy Apostolskiej – ta wyprawa okazała się później podróżą tylko w jedną stronę. Rzeczywiście, w Wiecznym Mieście uderzyła Kalasancjusza nędza dzieci i młodzieży żyjących w najbiedniejszych i zaniedbanych dzielnicach. Usłyszał równocześnie głos Pana, który mówił do niego: „Józefie, poświęć swe życie dla biednych. Ucz te dzieci i troszcz się o nie”.
Po Soborze Trydenckim powstało wiele szkół niedzielnych, uczących katechizmu, prowadzonych przez parafie i bractwa. Na polu wychowania czyniono o wiele więcej niż do tej pory. W Kalasancjuszu jednak dojrzewał projekt całkowicie nowy: pragnienie ratowania ludzi młodych troszcząc się o nich poprzez nauczanie wiary i moralności w połączeniu ze zdobywaniem ludzkiej wiedzy – w szkołach codziennych i darmowych, z bezpłatnymi programami, kolejnymi klasami i egzaminami. Kalasancjusz rozpoczął swe dzieło w szkole założonej przez proboszcza [kościoła] św. Doroty na Zatybrzu przekształcając ją stopniowo w pierwszą w Europie prawdziwą szkołę powszechną. Jego cel wychowawczy streszczał się w haśle: „pobożność i nauka”, które dzisiaj można by przetłumaczyć jako „wiara i kultura”; swemu dziełu natomiast dał nazwę: „Szkoły Pobożne”.
Stał się założycielem, chociaż wcale tego nie pragnął, żyjąc z uczniami, którzy tłumnie garnęli się do niego i dla których znajdywał kolejne, nowe miejsca na szkoły. Pragnąc rozwiązać podstawowy problem wychowania, założył w 1617 r., za aprobatą papieża Pawła V, „Kongregację Paulińską Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych”, złożoną z kapłanów i wychowawców oddanych ludzkiej i chrześcijańskiej formacji dzieci i młodzieży, realizowanej za pośrednictwem szkoły.
W 1622 r. Grzegorz XV podniósł rodzącą się kongregację do rangi zakonu, popierając jego rozwój we Włoszech i w innych krajach Europy. Św. Józef Kalasancjusz zmarł w wieku 90 lat w Rzymie 25 sierpnia 1648 r., po pracowitym życiu, w którym nie zabrakło także godziny próby. Kanonizowany w 1767 r. przez Klemensa XIII, został ogłoszony przez Piusa XII w 1948 r. „Patronem chrześcijańskich szkół powszechnych na całym świecie”.
W centrum swego wychowawczego dzieła Kalasancjusz postawił szacunek dla osoby każdego dziecka, w którym widział oblicze Chrystusa. Upomniał się o prawo dzieci do wychowania i jako pierwszy wprowadził je w życie zaczynając od biednych dzieci. Nie tylko czynił usilne starania, by szkoła była dostępna dla wszystkich, a więc bezpłatna, ale chciał także, by była ona obowiązkowa. W tym celu odwoływał się nawet do władz państwowych, aby dzięki temu uczniów leniwych przymusić do uczęszczania do szkoły. Za pośrednictwem Szkół Pobożnych czynił starania, by wyjść naprzeciw materialnym i duchowym potrzebom ludzi młodych, a w ich kształceniu dużą wagę przywiązywał m.in. do matematyki czy nauk humanistycznych, „Gdybym dysponował w tej chwili dziesięcioma tysiącami zakonników – pisał – w ciągu miesiąca mógłbym ich wszystkich rozesłać do tych miejscowości, które usilnie prosiły mnie o to” (List 2027).
Gorące pragnienie Kalasancjusza, by dać możliwość nauki w szkole wszystkim biednym dzieciom, jak również poparcie udzielone odkryciom Galileusza spotkały się ze sprzeciwem wielu osób i niemałej liczby przedstawicieli społeczności świeckiej i kościelnej. Wobec tego rodzaju trudności i niezrozumienia Kalasancjusz zawsze przyjmował postawę heroicznej i przykładnej cierpliwości.
A zatem jak najbardziej słuszne jest wspominać tego gorliwego kapłana i wielkodusznego wychowawcę w 450 lat od jego narodzin. Powinniście się trudzić tak, jak on, by zapewnić podstawowe nauczanie w szkole wszystkim dzieciom! Nie ustawajcie w zmierzaniu naprzód drogą, jaką on przeszedł, doświadczany przez ciężkie przeciwności, ale wciąż, w sposób nieprzerwany, służący Kościołowi. Jego świadectwo życia jest cenną nauką dla nas wszystkich. Pomaga nam zrozumieć, z jaką wielkodusznością każdy uczeń Chrystusa winien trwać w wierności Panu, pomimo przeciwieństw i upokorzeń, przeszkód i prześladowań. By naśladować Jezusa ukrzyżowanego, naszego jedynego, prawdziwego Mistrza, trzeba wypełniać Ewangelię, bez ustępstw i bez lęku, i brać każdego dnia swój krzyż. Wciąż aktualne pozostają słowa Pana: „Jeśli kto chce pójść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje” (Mt 16, 24).
Życzę z całego serca, by jubileuszowe obchody stały się okazją do lepszego poznania przesłania św. Józefa Kalasancjusza oraz do jeszcze większego docenienia jego mądrości
i wewnętrznej siły. Patrząc na jego życie i jego przykład, niech Zakonnicy Pijarzy, jak i członkowie Rodziny Kalasantyńskiej, wzrastają w wierności swej misji “współpracowników Prawdy” ewangelizując i wychowując od najmłodszych lat dzieci i młodzież, zwłaszcza najbiedniejszych, podejmując z misjonarskim zapałem wyzwania współczesnego świata. Dzisiaj, podobnie jak miało to miejsce w życiu Świętego Założyciela, trzeba umieć przejść poprzez życiowe trudności, pozostając niezachwianym w słuchaniu i posłuszeństwie Chrystusowi.
Niech Pan, za wstawiennictwem Maryi, Stolicy Mądrości, zechce hojnie udzielić Ojcom Pijarom daru odnowionej wierności ich charyzmatowi. Niech wzbudzi w nich oraz w wiernych świeckich, którzy wraz z nimi dzielą tę samą misję i charyzmat, pragnienie głoszenia i dawania świadectwa o Chrystusie wobec dzieci i młodzieży, przekazując im te wzniosłe ideały ludzkie i ewangeliczne, które zawsze inspirowały życie i dzieło św. Józefa Kalasancjusza. Zapewniam o pamięci w modlitwie i na znak obfitych łask Bożych z radością udzielam Tobie, Czcigodny Ojcze Generale, całej Rodzinie Kalasantyńskiej i tym, którzy wezmą udział w obchodach jubileuszowych, Apostolskiego Błogosławieństwa.
Castel Gandolfo, 25 sierpnia 2007
Benedykt XVI
Plik do pobrania - tekst w języku polskim
