W XIV w. franciszkanie przejęli opiekę nad miejscami świętymi w Jerozolimie i od tego czasu zaczęło się rozwijać nabożeństwo pasyjne upamiętniające drogę Jezusa od pretorium na Golgotę. Nabożeństwo to, złączone z innym popularnym wówczas pasyjnym nabożeństwem “upadków Jezusa” (propagowanym przez franciszkanów i dominikanów), dało początek znanemu nam dziś nabożeństwu Drogi Krzyżowej. Struktura nabożeństwa początkowo nie była ujednolicona, istniały różne zwyczaje. W dzisiejszej formie Droga Krzyżowa została ukształtowana w XVIII w. Począwszy od XV w. zaczęto w Europie wznosić tzw. Kalwarie, czyli budowle przypominające jerozolimskie. Pierwsza Kalwaria powstała w Hiszpanii, zaś pierwszą Kalwarię w Polsce wzniesiono w pierwszej połowie XVII w., z inicjatywy Mikołaja Zebrzydowskiego, wojewody krakowskiego (stąd późniejsza nazwa miejsca: Kalwaria Zebrzydowska).
Droga Krzyżowa do dziś cieszy się dużą popularnością, w Wielkim Poście sprawuje się ją w kościołach z reguły w każdy piątek.

Gorzkie Żale z kolei są nabożeństwem polskim. Powstało ono w Warszawie na przełomie XVII i XVIII w., w kręgu Zgromadzenia Misjonarzy św. Wincentego a Paulo, pracujących w warszawskim Kościele św. Krzyża. Nabożeństwo zostało po raz pierwszy ogłoszone drukiem w 1707 r. Pierwotna nazwa nabożeństwa to “Snopek mirry”(nawiązanie do mirry przyniesionej na pogrzeb Jezusa), nazwa “Gorzkie Żale” przyjęła się później. W swej strukturze nabożeństwo zostało ułożone na wzór brewiarzowej godziny Matutinum (dzisiejsza Godzina czytań, która znacznie się jednak różni w swej strukturze od dawniejszego Matutinum): wstępna pieśń oraz trzy części, z których każda zawiera trzy pieśni (nawiązanie do trzech nokturnów dawnego Matutinum, zawierających po trzy Psalmy). Dziś nabożeństwo to sprawuje się najczęściej w Wielkim Poście w niedziele.

Tradycyjną praktyką wielkopostną jest także zwyczaj zasłaniania krzyży w ciągu dwóch ostatnich tygodni Wielkiego Postu. Jest to podkreślenie uniżenia Chrystusa w czasie Jego Męki. Żeby jednak zrozumieć ten zwyczaj, trzeba trochę znać historię przedstawiania krzyża w ikonografii chrześcijańskiej. Pierwotnie bardzo często w ogóle bez wizerunku Chrystusa, za to z drogimi kamieniami (crux gemmata), później przedstawiano Chrystusa, ale tryumfującego i w szatach kapłańskich. Nie znaczy to, że bano się przedstawiać Chrystusa cierpiącego, chodziło o syntetyczne ujęcie krzyża i zmartwychwstania oraz o wyznanie wiary w to, że krzyż Chrystusa był Jego “chwałą i wywyższeniem” (św. Andrzej z Krety). Zasłonięcie krzyża w tym kontekście staje się zrozumiałe jako ukrycie znaku tryumfu Chrystusa, dla podkreślenia Jego uniżenia. Dopiero w pełni średniowiecza zaczęto przedstawiać Chrystusa na krzyżu realistycznie, jako cierpiącego i ten sposób stał się dominujący. Zwyczaj zasłaniania postaci Chrystusa na krzyżu stał się powszechny i odnosił się do wszystkich Jego wizerunków, niezależnie od sposobu przedstawienia.